Preïmplantatie genetische diagnostiek (PGD) bij het Marfan syndroom

Paren met kinderwens die een verhoogd risico hebben op een (ernstige) erfelijke aandoening bij hun nageslacht, zoals het Marfan syndroom, hebben een aantal mogelijkheden. Zij kunnen ervoor kiezen zwanger te worden zonder verder onderzoek, van kinderen af te zien, of onderzoek van de baby in de zwangerschap (prenatale diagnostiek), mits technisch mogelijk. Veel paren die prenatale diagnostiek laten doen besluiten de zwangerschap te laten afbreken als het kind de aanleg voor de betreffende aandoening heeft. Een relatief nieuwe mogelijkheid is preïmplantatie genetische diagnostiek (PGD). Het principe is genetisch onderzoek van het zeer jonge embryo te verrichten vóórdat er sprake is van een zwangerschap.

Hoe gaat preïmplantatie genetische diagnostiek PGD

PGD wordt altijd gecombineerd met een reageerbuisbevruchting (= In Vitro Fertilisatie=IVF). Bij IVF worden door hormoontoediening aan de vrouw een groot aantal eicellen tot rijping gebracht. Als de eicellen bijna "rijp" zijn worden ze uit de eierstokken gezogen (de eicelpunctie). Vervolgens worden de eicellen in het laboratorium samengebracht met het zaad van de echtgenoot; als de bevruchting plaatsvindt ontstaat er een embryo. Het embryo zal zich gaan delen in een aantal zogenaamde dochtercellen. Per dag wordt het aantal cellen van het embryo verdubbeld.

Op de derde dag na de bevruchting bestaat het embryo uit ongeveer 8 dochtercellen. Bij gewone IVF zonder PGD worden 1 of 2 embryo's op de 2e dag na de bevruchting in de baarmoeder geplaatst. Bij IVF met PGD wordt op de 3e dag na de bevruchting het genetisch onderzoek uitgevoerd. Daartoe worden 1 of 2 cellen van de 8 cellen van het embryo afgenomen voor onderzoek (gebiopteerd). Deze cellen worden onderzocht op de betreffende aandoening.

Als de gebiopteerde cellen normaal zijn voor wat betreft de aandoening waarop onderzocht is, mag worden aangenomen dat het embryo "gezond" is. Het genetisch onderzoek duurt ongeveer 1 dag. Op de 4e dag na de bevruchting worden indien aanwezig 2 gezonde embryo's in de baarmoeder geplaatst. Twee weken na de terugplaatsing wordt een zwangerschapstest gedaan.

Slagingskans, betrouwbaarheid en risico's

De slagingskans van IVF met PGD is ongeveer gelijk aan die voor "gewone IVF". Per behandeling is de kans op zwangerschap 15-20%. Er worden maximaal 3 IVF/PGD behandelingen uitgevoerd. De totale kans op zwangerschap na 3 IVF/PGD behandelingen bedraagt ongeveer 40%. De slagingskans van IVF/PGD neemt af met het toenemen van de leeftijd van de vrouw. IVF wordt niet toegepast als de vrouw ouder is dan 40 jaar.

De betrouwbaarheid van PGD is hoog, dat wil zeggen de zekerheid van een normale uitslag is 95-98%. Aan de IVF behandeling is een licht verhoogd risico op complicaties voor de vrouw verbonden. Tot nu toe zijn er geen aanwijzingen dat het percentage aangeboren afwijkingen bij kinderen die geboren zijn na IVF/PGD hoger is dan normaal. De ervaring is echter nog maar beperkt.

PGD bij het Marfan syndroom

Inmiddels hebben enkele paren PGD in verband met het Marfan syndroom ondergaan in Maastricht. Er is een methode ontwikkeld om de erfelijke aanleg in het kader van PGD te onderzoeken. Er is altijd vooronderzoek nodig, waarbij bloedonderzoek bij het paar dat PGD vraagt, nodig is en ook bloedonderzoek van gezonde en 'zieke' familieleden.

De PGD behandelingen betreffen tot nu toe steeds paren waarvan de man de ziekte had. We zijn tot nu terughoudend geweest om vrouwen met het Marfan syndroom tot de IVF/PGD behandeling toe te laten, omdat we niet zeker weten hoe ze lichamelijk zullen reageren op de hormoonbehandeling en een eventuele zwangerschap. Met name een (verdere) verwijding van de aorta zou een ongewenst gevolg kunnen zijn. Als de vrouw Marfan heeft zullen we in overleg met de cardioloog en eventueel andere specialisten moeten nagaan of het verstandig is de behandeling te laten doorgaan.

Aanmelden en voorbereiden onderzoek

Als u denkt voor IVF/PGD in aanmerking te komen, raden we u aan dit eerst te bespreken met uw huisarts of behandelend specialist of (bij voorkeur) een afspraak te maken bij een klinische genetische afdeling (die aan alle academische ziekenhuizen zijn verbonden) bij u in de buurt. U dient vervolgens schriftelijk aangemeld te worden voor IVF/PGD bij de afdeling klinische genetica van het Academisch Ziekenhuis Maastricht waarbij gevraagd wordt om uitgebreide informatie over het reeds verrichtte genetisch onderzoek en uw ziektegeschiedenis mee te sturen. Uw aanmelding wordt geregistreerd en enkele weken later ontvangt u en/of uw verwijzer bericht of u in aanmerking komt, en eventueel een uitnodiging voor een informatief gesprek.

De verschillende opties worden dan met u besproken, voor- en nadelen, slagingskans en betrouwbaarheid van PGD komen aan de orde. U ontvangt ook informatiefolders over IVF en PGD. Als u definitief besluit voor PGD in aanmerking te willen komen, is vervolgens aanvullend bloed onderzoek van beide partners en familieleden nodig om na te gaan of PGD in uw situatie technisch daadwerkelijk mogelijk is. Daarnaast wordt u naar de gynaecoloog verwezen voor een aantal basale onderzoeken, teneinde na te gaan of er bezwaren zijn tegen een IVF behandeling. De "tijd" vanaf het moment van aanmelding tot de eerste IVF/PGD behandeling bedraagt gemiddeld 9-12 maanden.

IVF met PGD in Academisch Ziekenhuis Maastricht

IVF met PGD wordt momenteel in Nederland alleen toegepast in het Academisch Ziekenhuis Maastricht (azM). De IVF behandeling zelf moet in zijn geheel in Maastricht plaatsvinden. Een deel van het vooronderzoek kan soms bij u in de buurt gebeuren. U moet erop rekenen dat u een aantal keren naar Maastricht moet reizen. In de dagen voor de eicelpunctie zult u dagelijks in het azM moeten zijn.

De kosten van PGD

De kosten van een IVF behandeling worden door de meeste ziektekostenverzekeraars vergoed, behalve de eerste behandeling. Het PGD onderzoek zelf wordt (nog) betaald door het azM.

Tot slot

De keuze om IVF/PGD te laten doen is meestal niet makkelijk. We raden u aan de tijd te nemen om verschillende alternatieven te overwegen.

Nadere informatie of schriftelijk aanmelden bij dr. C.E.M. de Die-Smulders, klinisch geneticus, Afdeling Klinische Genetica, Postbus 5800, 6202 AZ Maastricht.